In het Franse recht is het geven van de helft van je huis aan je partner tijdens je leven een gereguleerde juridische handeling die niet verward mag worden met de schenking bij overlijden. De eerste handeling transfereert onmiddellijk een eigendomsdeel, terwijl de tweede pas effect heeft na overlijden. Dit onderscheid beïnvloedt alles wat volgt: belasting, de status van het goed in geval van scheiding, rechten van de kinderen als erfgenamen.
Onmiddellijke schenking of schenking bij overlijden: twee verschillende mechanismen
De verwarring tussen deze twee regelingen komt vaak voor. Het geven van de helft van je huis aan je partner via een notariële akte maakt hem of haar onmiddellijk mede-eigenaar vanaf de handtekening. De schenker is definitief onteigend van dit deel.
De schenking bij overlijden daarentegen, transfereert niets zolang beide echtgenoten leven. Het regelt de toekomstige erfenis door het aandeel van de langstlevende partner te vergroten. In de praktijk, als het doel is om je partner nu in het eigendom te laten komen, voldoet alleen de onmiddellijke schenking aan deze behoefte.
Een punt verdient bijzondere aandacht: in geval van scheiding blijft de onmiddellijke schenking van de helft van het huis aan de partner in principe verworven. Het geschonken goed komt niet terug in het vermogen van de schenker alleen omdat het huwelijk eindigt. De schenking bij overlijden daarentegen, wordt van rechtswege ingetrokken door de scheiding. Dit criterium weegt zwaar in de beslissing.
Huwelijksregime en schenking van een huis: wat verandert afhankelijk van uw situatie
Het huwelijksregime bepaalt wie wat bezit bij aanvang, en dus wat mogelijk is om te schenken. Onder het regime van beperkte gemeenschap van goederen (het wettelijke standaardregime) behoort een goed dat tijdens het huwelijk is gekocht aan beide echtgenoten. Het geven van “de helft” veronderstelt dan dat gecontroleerd wordt of deze helft daadwerkelijk alleen aan de schenker toebehoort.
Een eigen goed (verkregen vóór het huwelijk of ontvangen via erfenis) behoort volledig toe aan een van de echtgenoten. In dit geval is de schenking van de helft aan de partner juridisch eenvoudig: de schenker bezit het geheel, hij of zij geeft 50% door.
Onder een regime van scheiding van goederen is elke echtgenoot eigenaar van wat hij of zij heeft verworven. De notaris controleert de werkelijke eigendom van het goed vóór elke schenking. Als het huis gezamenlijk is gefinancierd zonder dat dit in de koopakte staat, kan de situatie compliceren en is een voorafgaande vermogensanalyse nodig.
Volledige eigendom of splitsing
De schenker kan de helft in volle eigendom overdragen of kiezen voor splitsing. In het tweede geval geeft hij of zij de blote eigendom van zijn of haar deel terwijl het vruchtgebruik behouden blijft. Het vruchtgebruik stelt de schenker in staat om in de woning te blijven wonen of de huurinkomsten te ontvangen.
De splitsing verlaagt ook de belastbare basis van de schenking, aangezien de rechten worden berekend op de waarde van de blote eigendom alleen, die afhangt van de leeftijd van de schenker op het moment van de akte. Hoe jonger de schenker, hoe lager de blote eigendom in verhouding.
Rechten van de kinderen en erfreserve: de valkuil van een te ruime schenking
Het geven van de helft van je huis vormt geen bijzondere moeilijkheid wanneer de schenker andere voldoende goederen bezit om het gereserveerde deel voor zijn of haar kinderen te respecteren. Het probleem doet zich voor wanneer het huis het grootste deel van het vermogen vormt.
De kinderen zijn beschermde reservataire erfgenamen volgens het Burgerlijk Wetboek. Hun reserve varieert afhankelijk van hun aantal:
- Een kind: de reserve vertegenwoordigt de helft van het vermogen van de overledene
- Twee kinderen: de reserve stijgt naar twee derde
- Drie kinderen of meer: de reserve bereikt driekwart
Als de schenking van de helft van het huis de beschikbare hoeveelheid (het deel waarover de schenker vrij kan beschikken) overschrijdt, kunnen de kinderen een actie tot vermindering instellen op het moment van de erfenis. Deze actie doet de schenking tijdens het leven van de schenker niet teniet, maar kan de partner-schenker verplichten om de erfgenamen na het overlijden te compenseren.
De notaris moet het totale vermogen van de schenker evalueren om dit risico te meten. Wanneer het huis bijna het geheel van de goederen vertegenwoordigt, bestaat er een reële spanning tussen de bescherming van de partner en de rechten van de kinderen.
Belasting van de onroerend goed schenking tussen echtgenoten
Schenkingen tussen echtgenoten profiteren van een specifieke vrijstelling vóór de toepassing van de schenkingsrechten. Deze vrijstelling vernieuwt zich elke vijftien jaar, wat een mogelijkheid tot planning in de tijd biedt voor koppels die anticiperen.
Bovenop de vrijstelling worden de rechten berekend volgens een progressief tarief. Het gebruik van splitsing (schenking van alleen de blote eigendom) maakt het mogelijk om de belastbare basis aanzienlijk te verlagen.
Notariskosten en totale kosten
De notariële akte is verplicht voor elke schenking van een onroerend goed. De kosten omvatten:
- De honoraria van de notaris, berekend naar verhouding van de waarde van het geschonken goed
- De belasting op onroerend goed
- De schenkingsrechten zelf, na toepassing van de vrijstelling
- De kosten van formaliteiten en publicatie bij de dienst voor onroerend goed publiciteit
De totale kosten hangen rechtstreeks af van de waarde van het overgedragen deel en van de keuze tussen volle eigendom en splitsing. Een gedetailleerde offerte van de notaris aanvragen voordat je je verbindt, voorkomt onaangename verrassingen.
Status van het paar: huwelijk, PACS of samenwonen
De schenking tussen echtgenoten in strikte zin betreft alleen getrouwde personen. Partners die een PACS hebben en samenwonenden hebben niet toegang tot hetzelfde juridische kader of dezelfde fiscale vrijstellingen.
PACS-partners profiteren van een vrijstelling voor schenkingen, maar de PACS creëert niet automatisch erfrechten. Zonder testament erft de overlevende PACS-partner niets. De onroerend goed schenking krijgt dan nog meer belang voor PACS-koppels die elkaar willen beschermen.
Voor samenwonenden is de situatie minder gunstig: de toepasselijke fiscale vrijstelling is zeer laag en het tarief van de schenkingsrechten aanzienlijk hoger. Andere constructies (SCI, tontine) worden soms overwogen, maar ze brengen extra complexiteit en kosten met zich mee.
Ongeacht de status van het paar blijft de eerste stap het raadplegen van een notaris. De authentieke akte is de enige manier om een onroerend goed schenking te formaliseren, en de notaris is de enige professional die bevoegd is om te controleren of de transactie de rechten van iedereen respecteert, inclusief die van de kinderen als erfgenamen.
